بهاء الدين محمد بن مؤيد بغدادي
مقدمه 18
التوسل إلى الترسل ( فارسى )
و ائمه و قائل ) است ، معمولا بياء ( نوايب ، ايمه ، قايل ) نوشته است ، اين شيوه در كلمات تازى كه در جملههاى فارسى به كار رفته است رعايت و در جملههاى تازى مطابق رسم الخط تازى نوشته شد « 1 » . و اما نسخهء پاريس تاريخ كتابت آن ( سال 684 هجرى ) شانزده سال بعد از كتابت نسخهء ليدن مىباشد . اين نسخه كه شمارهء اوراقش 127 ورق و نيم ( 255 صفحه ) است « 2 » به خط نسخ متمايل بتعليق و نزديك بشيوهء ترسل نوشته شده و خواندن آن به آسانى مخصوصا در جاهايى كه كاتب بعض حروف يا كلمات را بروش مترسّلان قديم بهم پيوسته ، محتاج بممارست كامل است . اوراق اين نسخه در چند جا پيش و پس شده « 3 » و از آغاز آن هم صفحاتى كه مشتمل بر ديباچه و دو فصل مقدمه بوده است افتاده ، و بعض صفحات را هم نويسنده مكرر نوشته است « 4 » . نسخهء ليدن چنان كه سابقا گفته شد به دو قصيدهء فارسى و تازى تمام مىشود و مؤلف هم بختم مجموعهء خود بدان دو قصيده تصريح كرده است ولى در اين نسخه بعد از دو قصيده سواد رسالهء مفصل و مبسوط كه مؤلف از حبس شادياخ نوشته است درج و كتاب بدان ختم شده ، و معلوم نيست اين رساله را خود مؤلف بعدها بر كتاب افزوده و يا ديگران بدان ملحق كردهاند . نسخهء پاريس در صحت و اعتبار بمراتب كمتر از نسخهء ليدن است ، زيرا نويسندهء آن علاوه بر اينكه در غلطنويسى دستى توانا داشته ، تصرف در اصل نسخه را ( كه در حرفهء كتابت خيانتى بزرگ و گناهى عفو ناشدنى است ) نيز عملى مشروع و بلكه پسنديده مىدانسته و چنان كه از ممارست در مطالعهء نسخهاش به خوبى آشكار
--> ( 1 ) مطابق اين اصل كه لغات تازى معمول در فارسى بايد تابع قواعد املا و تلفظ فارسى باشد ، اين گونه كلمات بايد بياء نوشته شود . ( 2 ) شمارهء اوراق مخصوص بالتوسل الى الترسل است و شمارهء مجموع اوراق كتاب كه شامل ملحقات نيز مىباشد 189 ورق ( 378 صفحه ) است . ( 3 ) صفحات 25 تا 29 و صفحات 36 تا 38 و صفحات 105 تا 109 . ( 4 ) از ابتداى ورق 62 تا اواسط صفحهء اول از ورق 64 مكرر است .